Opis gatunku
Salix purpurea L. (wierzba purpurowa, wierzba fioletowa) to wielopędowy krzew dorastający zwykle do 2–4 metrów wysokości. Nazwa odnosi się do purpurowoczerwonego zabarwienia młodych pędów i pylników przed pyleniem, widocznego szczególnie zimą.
Gatunek rośnie naturalnie wzdłuż rzek Europy, Azji i północnej Afryki. W Polsce spotykany jest na żwirowatych i piaszczystych aluwiach rzek nizinnych i górskich, a jako roślina uprawna – na wilgotnych stanowiskach przy polach i drogach.
Nazwa łacińska: Salix purpurea L. | Rodzina: Salicaceae | Forma wzrostu: krzew wielopędowy, do 4 m
Wymagania siedliskowe
Wierzba purpurowa preferuje gleby przepuszczalne, piaszczyste lub żwirowate, z ruchomą wodą gruntową. Inaczej niż S. viminalis, która dobrze znosi stagnującą wodę, S. purpurea rośnie najlepiej przy ciekach z dobrą cyrkulacją wody w glebie.
Na terenach podmokłych ze stagnującą wodą dobrze sprawdza się na wyniesieniach i krawędziach brzegowych, gdzie woda gruntowa jest wysoka, ale nie tworzy stałego zalewu. Znosi zalewy krótkotrwałe, typowe dla wiosennych wylewów rzek.
Porównanie wymagań siedliskowych
| Cecha | Salix purpurea | Salix viminalis |
|---|---|---|
| Typ gleby | piasek, żwir, mada | glina, mada, torf niski |
| Cyrkulacja wody | dynamiczna | stagnująca lub dynamiczna |
| Tolerancja na zalew | krótkotrwały (do 3 tyg.) | długotrwały (do 8 tyg.) |
| Odczyn gleby | 6,0–8,0 (toleruje lekko zasadowe) | 5,5–7,5 |
Witki purpurowe w wikliniarstwie
Witki Salix purpurea są wyraźnie cieńsze niż witki wierzby wiciowej – ich średnica w podstawie zwykle nie przekracza 6–8 mm. Cienka ściana kory o czerwonawym lub fioletowawym zabarwieniu jest charakterystyczną cechą użytkową, cenioną przez rzemieślników.
Gatunek stosowany jest przede wszystkim do wyrobów dekoracyjnych: drobnych koszy, tacek, ramek, elementów biżuterii i dodatków. Elastyczność suchych witek po namoczeniu jest porównywalna z S. viminalis, jednak ze względu na mniejszą średnicę nie nadają się do plecionkarstwa grubego (mebli, koszy transportowych).
Właściwości techniczne witki
- Długość rocznych pędów: 80–180 cm przy corocznym cięciu
- Grubość podstawy: 3–8 mm, drobniejsza niż u S. viminalis
- Kolor kory: zielonawo-szary do purpurowobrązowego, charakterystyczny zimą
- Elastyczność po moczeniu: wysoka, dobrze nadaje się do splatania drobnych wzorów
- Czas moczenia przed plecionkarstwem: 1–3 doby w zależności od grubości
Uprawa na podmokłych stanowiskach w Polsce
Na podmokłych działkach wierzba purpurowa najlepiej sprawdza się w miejscach, gdzie woda gruntowa oscyluje w granicach 40–100 cm od powierzchni gleby. Na brzegach cieków i rowów melioracyjnych stanowi naturalną obsadę, która jednocześnie produkuje witki i stabilizuje brzegi.
Cięcie głowowe lub karpowanie wykonuje się analogicznie jak w przypadku S. viminalis – późną zimą lub wczesną wiosną. Ze względu na wolniejszy wzrost, plantacje S. purpurea na glebach podmokłych mogą wymagać dłuższego okresu dochodzenia do pełnej produkcji – nawet 3–4 lata.
Popularne odmiany i formy
W uprawie stosuje się zarówno rodzimy Salix purpurea, jak i jego mieszańce z innymi gatunkami. Mieszańce z S. viminalis (określane jako S. × rubra) łączą elastyczność witek purpurowych z wydajnością wzrostu wierzby wiciowej i mogą być lepszym wyborem na stanowiskach z wyraźnym zalewem.
Selekcji hodowlanej poddawane są krzewy o regularnym, wyprostowanym wzroście pędów, co ułatwia zbiór mechaniczny lub ręczny, oraz rośliny o intensywnym zabarwieniu kory dla wikliniarstwa dekoracyjnego.